—O racismo está presente nas diferentes etnias africanas. Nalgunhas tribos matan os albinos —afirmou Fran Lamas mentres se descalzaba e metía os pés no lago—. Unhas etnias africanas considéranse superiores ás outras. Para min, o racismo non está relacionado coa cor da pel. É inherente á condición humana.
photo credit: Swiatoslaw Wojtkowiak
“Mira aos ollos dun gorila e cambiarás para sempre”, dixo Steve Bloom. Eu fíxeno, máis dunha vez, e podo afirmar que a mirada doce, intensa e penetrante deste animal zumega xenerosidade de espírito.
photo credit: Chiara Abbate
Venres 26 de novembro, ás 20:30 horas. Presentación no Pazo da Cultura de Pontevedra, no Culturgal. Ledicia Costas foi a voz do lector. Ánxela Gracián foi a voz do libro. Deggo Percusión puxo a música da novela.
Venres 26 de novembro no Pazo de Cultura de Pontevedra, ás 20:30 horas.
Presentación a cargo de Pere Tobaruela e lectura de contos africanos da novela coa voz de Ánxela Gracián.
¡E a música africana de DEGGO PERCUSIÓN!
Xiao, un rapaz de dezaseis anos, escribe un traballo sobre xabarís co que gaña un premio convocado polo Zoolóxico de Barcelona. Tal premio consiste nunha estadía de cinco semanas na cerna da selva ruandesa en compaña de Dian Fossey, investigadora famosa polos seus traballos de divulgación e protección dos gorilas de montaña.
Nesta novela, o seu autor, Pere Tobaruela, combina a conradiana busca dun personaxe fascinante apegado ás raíces dun mundo primitivo —cheo de segredos ancestrais, lendas e coñecementos máxicos— coa desesperada fuxida das mans duns asasinos brutais e abxectos. Faino cunha prosa elegante que contén reflexión, suspense, aventura, aprendizaxe e misterio.
Na cerna da selva é tamén a historia do encontro entre dúas civilizacións, a moderna Europa fronte á descoñecida África dos pigmeos, nunha redentora procura na que o protagonista descobre cal é a esencia do medo, como se forxa a maldade e a que cheira a morte, vivencias límite que lle cambiarán a súa maneira de afrontar a vida.
Dian Fossey era unha fisioterapeuta en San Francisco especializada en nenos que, non sei moi ben por que, se interesou polo xornalismo. Este interese levouna a viaxar polo mundo adiante. Nunha das súas viaxes coincidiu con Louis Leakey, un científico coñecido mundialmente polas súas prospeccións paleontolóxicas en África Oriental. Leakey debeu de cativala, porque, dun día para outro, Dian Fossey decidiu consagrar a súa vida aos gorilas de montaña. O esforzo de Dian Fossey contribuíu á recuperación da poboación destes gorilas e tamén á desmitificación do seu comportamento violento. Ela continuou cos traballos iniciados por un tal George B. Schaller e adoptou o seu método para poder observar en directo os gorilas de montaña. Schaller, consciente de que eran uns animais medorentos, ideou unha maneira de poder estar cerca destes primates sen que fuxisen. Dian Fossey ensinoume como se facía: tiñas que sentar no chan, agachar as mans e permanecer inmóbil. Cada dous ou tres minutos, tiñas que facer como se comeses e tamén tiñas que emitir os sons que fan estes animais cando están tranquilos e satisfeitos. A verdade é que así os gorilas non teñen medo e é relativamente fácil achegarse a eles. Eu conseguino nunha ocasión.
photo credit: Stefan Gara
Nada máis atravesar a porta do avión foi como se me desen unha puñada no nariz.
—O cheiro a África —riu a azafata.
Eu non sabería dicir a que cheiraba. Pode ser que a follas podrecidas. Pero aquel non era un cheiro desagradable: era intenso pero non desagradable.
Seguro que algunha vez abristes un frasco de perfume e achegastes o nariz. ¿Non percibistes un cheiro intenso, tan intenso coma unha puñada?
photo credit: Anastasiy Safari
—Cando estiven na desembocadura do río Congo contáronme unha historia sobre a orixe dos brancos e os negros. Fíxome graza. Resulta que hai moito tempo, Maniputa tivo dous fillos: Manicongo e mais Zonga. Cando estes eran uns rapazolos, unha mañá Maniputa díxolles que, despois de oír cantar o galo, fosen bañarse no lago que había preto da aldea. Zonga foi o primeiro en chegar e observou todo asombrado que a medida que camiñaba polo interior do lago a súa pel mudaba de cor: volvíase branca. Chegou Manicongo e meteuse na auga, pero non se volveu branco. Daquela os dous irmáns regresaron á aldea para falar co seu pai. Maniputa agardaba por eles no chimbek, que quere dicir cabana —puntualizou Fran Lamas e seguiu co relato—. Maniputa colleu uns cantos obxectos e espallounos polo chan mentres lles dicía aos seus fillos que escollesen os que máis lles gustasen. Zonga escolleu papel, plumas, uns anteollos, un fusil e pólvora. Manicongo, brazaletes de cobre, cimitarras de ferro, arcos e frechas. Unha vez feita a elección, os irmáns non puideron continuar vivindo xuntos onde estaban, no interior de África, e seu pai decidiu separalos.
photo credit: jacsonquerubin
Neste punto do relato Fran Lamas aclaroume que, por norma nas historias que se contan en África, hai moitas cousas que non se explican, como, por exemplo, os motivos que fixeron que Zonga e Manicongo non puideran continuar vivindo xuntos.
—O caso é que Maniputa lles dixo aos seus fillos que tiñan que marchar da aldea e ir cara ao mar. Así que Zonga e Manicongo camiñaron e camiñaron ata chegaren á beira do mar. Unha vez alí, Zonga decidiu partir nunha barca: el foi o pai dos brancos. Manicongo quedou en África: el foi o pai dos negros.
N’O corazón da escuridade Joseph Conrad fai unha narración autobiográfica dos seis meses que botou no chamado Congo Belga, a actual República Democrática do Congo, daquela un país devastado polo rei Leopoldo II de Bélxica. Conrad fala sobre as ignominias que se cometeron cos nativos. Todos os historiadores coinciden en que o tipo de colonización desenvolto polos belgas foi o peor con diferenza: cruel é terrorífico. A través do protagonista da súa obra, o vello mariñeiro Marlow, Conrad describe unha travesía polo río Congo co obxectivo de buscar a Kurtz, o xefe dunha explotación de marfil que encarna a actitude hipócrita e racista das potencias colonialistas europeas.
—Leo amodo. É un libro duro pero real como a vida mesma —advertiume miña nai.
photo credit: The Erik Ho
No cemiterio de Canterbury, na lápida da tumba de Conrad pódense ler estes versos de Edmund Spenser, un poeta contemporáneo de Shakespeare:
O sono tras o esforzo,
tras a tempestade o porto,
o repouso tras a guerra,
a morte tras a vida ben que compracen.
Cheikh Anta Diop é o primeiro autor africano que observou a realidade de África con ollos negros: tratou a súa propia cultura desde dentro, quitando de enriba a visión eurocentrista. Porén, o seu traballo aínda non está moi difundido… Hai moitas cousas que ignoramos sobre África. Decotío, cando falamos deste continente, xeneralizamos. ¡Pois facer tabula rasa é sinónimo de ignorancia! Falareiche dunha cuestión tan cotián como pode ser a interpretación da infidelidade nunha parte ou outra de África. En África Oriental pódese dar o caso que o meniño nado da relación adúltera sexa exposto ao paso dun rabaño, e morra. En África Occidental a infidelidade pódese resolver cun pacto entre as familias implicadas, sinxelamente. O leste africano caracterizouse desde tempos recuados pola loita, a afirmación vital, as pulsións negativas. É dicir, por unhas pautas de comportamento típicas dun sistema xerárquico moi forte, destrutivo. O oeste, en cambio, ten un sistema xerárquico máis permeable.
